Kamusal Platform

SN SADETTİN DOĞANYİĞİT' in Yeni Makalesi: YAPIM İHALELERİNDE KAMU ANALİZLERİ İLE YAKLAŞIK MALİYETİN BELİRLENMESİNDE YAŞANAN SORUNLAR

e-Posta Yazdır PDF

Sadettin DOĞANYİĞİT

Sayıştay Uzman Denetçisi

YAPIM İHALELERİNDE KAMU ANALİZLERİ İLE YAKLAŞIK MALİYETİN BELİRLENMESİNDE YAŞANAN SORUNLAR

Yaklaşık maliyetin tespiti, özünde basit bir tahmini bedel belirlemesi değildir. Tam olarak ihalenin bedeli ne ise yaklaşık olarak onun belirlenmesidir.

Yaklaşık maliyet; ihalenin ilan şekli, eşik değeri, isteklilerde aranacak yeterlik belgelerin niteliği ve eğer uygulanacak ise yerli istekliye fiyat avantajı sağlanıp sağlanmayacağının da belirleyicisidir. İdarelerce ihale onay belgesi düzenlenmeden önce, miktar tespiti ve fiyat araştırması yapılmak suretiyle yaklaşık maliyet hesaplanır. Ayrıca ön ilan yapılacak ise ön ilan yayımlanmadan önce tahmini miktar, yapım ihalesinde yapı tekniği ve ihtiyaç programına göre tahmin edilen fiziki miktar veya kapsam esas alınarak hesaplanan yaklaşık maliyetin, sonradan (ihale ilanı öncesinde) idarelerce yeniden hesaplanması mümkündür.

Bununla beraber idare malı malzeme ile yaklaşık maliyetin hesaplanması gerekiyor ise ihale konusu işin bünyesine girecek malzeme, araç, teçhizat, makine ve ekipman unsurların bedeli hariç tutularak hesaplanır ve idarece verilecek bu malzemelerin listesi yaklaşık maliyet hesap cetvelinin ekinde belirtilir.

Ayrıca ihale konusu işin bir kısmına teklif verilmesinin mümkün olduğu hallerde, yaklaşık maliyet her bir kısım için ayrı ayrı olmak üzere işin tamamı dikkate alınarak hesaplanır.

Öte yandan yaklaşık maliyetin idarelerce tespiti esas olmakla birlikte işin özelliğinden dolayı bunun mümkün olmaması durumunda teknik şartnamenin danışmanlık hizmeti alınarak hazırlatılması ve gizlilik içinde idareye teslimi şartıyla yaklaşık maliyetin aynı yükleniciye hesaplatılması mümkündür.

Yaklaşık maliyetin belirlenmesi

İdareler her türlü fiyat araştırması yaparak açacakları ihalenin yaklaşık maliyetini belirlemeleri gereklidir. Uygulama yönetmeliğinde belirildiği üzere, idareler, yaklaşık maliyetin tespitinde geçmiş yıllarda şekillenen sözleşme fiyatlarından, meslek odası ve kamu kurumlarının yayınladığı birim fiyatlardan, bakanlık tebliğlerindeki fiyatlardan, konusunda deneyimli yüklenici veya alt yüklenici olarak faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlardan alınacak ihale konusu işe benzer nitelikteki işlere ilişkin maliyetlerden ve idarenin piyasa araştırmasına dayalı rayiç ve fiyat tespitlerinden yararlanabilirler.[1]

Adı geçen yöntemlerden biri, birkaçı, tamamı kullanılarak yaklaşık maliyetin belirlenmesi mümkündür. Bir yöntemin diğerine göre uygulama önceliği bulunmamaktadır. Dolayısıyla yaklaşık maliyetin tespitinde karayolları, bayındırlık, DSİ gibi kamu kurumu analiz ve rayiçlerinin kullanılması zorunluluğu bulunmamaktadır.[2] Yaklaşık maliyetin tespitinde kamu analizlerinin kullanılmasının zorunlu tutulmaması, tarifleri yıllar yılı revize edilmediğinden piyasa rayiç ve uygulama tatbikatından uzak bazı imalatlar yerine, piyasa rayiçleri ve yaygın uygulama tatbikatı ile örtüşen imalatların kullanılmasına imkân sağlayacaktır. Örneğin bayındırlık boya analizi, bir metrelik bir alanın boyanması için 400 gr. boyanın gerekli olduğu varsayımı ile hazırlanmıştır. Oysa bugünkü teknolojide bir metrelik alanın muntazam şekilde boyanması için 120 gr boya malzemesi yeterli gelmektedir. Çağın getirdiği ileri teknolojinin kırk sene önce hazırlanan bayındırlık analiz ve fiyatlarına yansıtılması gerekliliktir. Ayrıca yüksek fiyatlı bayındırlık rayiçleri yerine daha gerçekçi piyasa rayiçlerinin kullanılması, aşırı düşük teklif sorgulamasında kullanılan sınır değeri aşağıya çekeceği için aşırı düşük olmayan daha uygun bedelli tekliflere ihale verilmesine imkân sağlayacaktır. Yaklaşık maliyetin tespitinde kamu analizlerinin kullanılmasının zorunlu tutulmaması, tarifleri yıllar yılı revize edilmediğinden piyasa rayiç ve uygulama tatbikatından uzak bazı imalatlar yerine, piyasa rayiçleri ve yaygın uygulama tatbikatı ile örtüşen imalatların kullanılmasına imkân sağlayacaktır. Örneğin bayındırlık boya analizi, bir metrelik bir alanın boyanması için 400 gr. boyanın gerekli olduğu varsayımı ile hazırlanmıştır. Oysa bugünkü teknolojide bir metrelik alanın muntazam şekilde boyanması için 120 gr boya malzemesi yeterli gelmektedir. Çağın getirdiği ileri teknolojinin kırk sene önce hazırlanan bayındırlık analiz ve fiyatlarına yansıtılması gerekliliktir. Ayrıca yüksek fiyatlı bayındırlık rayiçleri yerine daha gerçekçi piyasa rayiçlerinin kullanılması, aşırı düşük teklif sorgulamasında kullanılan sınır değeri aşağıya çekeceği için aşırı düşük olmayan daha uygun bedelli tekliflere ihale verilmesine imkân sağlayacaktır.

Bununla beraber hizmet ihalelerinde yapılan her türlü araştırmaya rağmen yaklaşık maliyetin tespit edilemediği durumlarda, gerekçesinin yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterilmesi şartıyla, idarece re’sen fiyat belirlemesi yapılabilir.

Öte yandan imalat ve ameliye süreci ile riskin büyük olması nedeniyle yapım ihalelerinde KDV hariç belirlenen yaklaşık maliyete genel giderler ve yüklenici karı karşılığı belli bir oranın ilave edilmesi gerekmektedir. Yapım ihalelerinde yüzde 25 olan bu oran hizmet ihalelerinde değişkendir.